منظور از ذات الریه یا پنومونی چیست؟ بیماری‌ های عفونی دستگاه تنفسی از شایع‌ ترین مشکلات سلامتی در سراسر جهان هستند و هر ساله میلیون‌ ها نفر را درگیر می‌ کنند. این بیماری‌ ها می‌ توانند از یک سرماخوردگی ساده تا عفونت‌ های شدید ریوی متغیر باشند و بسته به شدت، سن فرد و وضعیت سیستم ایمنی، اثرات متفاوتی بر بدن بگذارند. عوامل مختلفی مانند میکروب‌ ها، شرایط محیطی، سبک زندگی و ضعف سیستم دفاعی بدن می‌ توانند در بروز این دسته از بیماری‌ ها نقش داشته باشند.

شناخت به‌ موقع بیماری‌ های تنفسی و آگاهی از علائم و راه‌ های پیشگیری و درمان آن‌ ها اهمیت زیادی در حفظ سلامت عمومی دارد. بسیاری از این بیماری‌ ها در صورت تشخیص زود هنگام به‌ راحتی قابل کنترل هستند، اما در صورت بی‌ توجهی می‌ توانند به مشکلات جدی‌ تر و حتی خطرناک منجر شوند. به همین دلیل، توجه به سلامت ریه‌ ها و سیستم تنفسی یکی از بخش‌ های مهم مراقبت از بدن به شمار می‌ آید.

ذات‌ الریه یا پنومونی چیست؟

ذات الریه یا پنومونی نوعی عفونت است که کیسه‌ های هوایی ریه در یکی یا هر دو ریه را ملتهب می‌ کند. این کیسه‌ های هوایی ممکن است با مایع یا چرک (مواد چرکی) پر شوند و باعث سرفه همراه با خلط یا چرک، تب، لرز و دشواری در تنفس شوند. انواع مختلفی از عوامل بیماری‌ زا از جمله باکتری‌ ها، ویروس‌ ها و قارچ‌ ها می‌ توانند باعث پنومونی شوند.

شدت پنومونی می‌ تواند از خفیف تا تهدید کننده زندگی متغیر باشد. این بیماری برای نوزادان و کودکان خردسال، افراد بالای ۶۵ سال، و کسانی که مشکلات سلامتی دارند یا سیستم ایمنی ضعیفی دارند جدی‌ تر است.

علائم ذات‌ الریه یا پنومونی چیست؟

نشانه‌ ها و علائم پنومونی بسته به عواملی مانند نوع میکروب ایجاد کننده عفونت، سن و وضعیت کلی سلامت فرد، می‌ تواند از خفیف تا شدید متفاوت باشد. علائم خفیف معمولا شبیه سرماخوردگی یا آنفولانزا هستند، اما مدت بیشتری طول می‌ کشند.

علائم و نشانه‌ های پنومونی ممکن است شامل موارد زیر باشند:

درد قفسه سینه هنگام نفس کشیدن یا سرفه؛

گیجی یا تغییر در وضعیت ذهنی (در بزرگسالان ۶۵ سال و بالاتر)؛

سرفه که ممکن است همراه با خلط باشد؛

خستگی؛

تب، تعریق و لرز همراه با تکان بدن؛

پایین‌ تر بودن دمای بدن از حد طبیعی (در افراد بالای ۶۵ سال و کسانی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند)؛

تهوع، استفراغ یا اسهال؛

تنگی نفس.

نوزادان تازه متولد شده و شیرخواران ممکن است هیچ نشانه‌ ای از عفونت نداشته باشند. یا ممکن است استفراغ کنند، تب و سرفه داشته باشند، بی‌ قرار یا خسته و بی‌ انرژی به نظر برسند، یا در تنفس و غذا خوردن مشکل داشته باشند.

اگر به دنبال شناخت دقیق‌ تر بیماری‌ های مزمن ریه و روش‌ های درمان آن هستید، دکتر یداله زاده، فوق تخصص بیماری های ریوی همراه شما است.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

اگر دچار مشکل در تنفس، درد قفسه سینه، تب مداوم ۱۰۲ درجه فارنهایت (۳۹ درجه سانتی‌ گراد) یا بالاتر، یا سرفه مداوم هستید؛ به‌ ویژه اگر همراه با سرفه چرک بالا می‌آورید؛ باید حتما به پزشک متخصص مراجعه کنید.

مراجعه به پزشک به‌ خصوص برای این گروه‌ ها بسیار مهم است:

بزرگسالان بالای ۶۵ سال؛

کودکان زیر ۲ سال که علائم و نشانه دارند؛

افراد دارای بیماری زمینه‌ ای یا ضعف سیستم ایمنی؛

افرادی که شیمی‌ درمانی دریافت می‌ کنند یا داروهای سرکوب‌ کننده سیستم ایمنی مصرف می‌ کنند.

برای برخی سالمندان و افراد مبتلا به نارسایی قلبی یا بیماری مزمن ریه، پنومونی می‌ تواند خیلی سریع به وضعیتی تهدید کننده زندگی تبدیل شود.

علت ذات‌ الریه یا پنومونی چیست؟

میکروب‌ های زیادی می‌ توانند باعث ذات الریه یا پنومونی شوند. شایع‌ ترین آن‌ ها باکتری‌ ها و ویروس‌ هایی هستند که در هوایی که تنفس می‌ کنیم وجود دارند. بدن معمولا مانع از آلوده شدن ریه‌ ها توسط این میکروب‌ ها می‌ شود. اما گاهی این میکروب‌ ها می‌ توانند بر سیستم ایمنی غلبه کنند، حتی اگر فرد به‌ طور کلی سالم باشد.

پنومونی بر اساس نوع میکروب عامل بیماری و همچنین مکانی که عفونت در آن ایجاد شده طبقه‌ بندی می‌ شود.

پنومونی اکتسابی از جامعه (Community-acquired pneumonia)

این شایع‌ ترین نوع پنومونی است و خارج از بیمارستان یا مراکز درمانی رخ می‌ دهد. ممکن است به علت موارد زیر ایجاد شود:

باکتری‌ ها

شایع‌ ترین علت پنومونی باکتریایی در آمریکا باکتری Streptococcus pneumoniae است. این نوع پنومونی ممکن است به‌ تنهایی یا پس از سرماخوردگی یا آنفولانزا رخ دهد. ممکن است فقط یک بخش (لوب) از ریه را درگیر کند که به آن «پنومونی لوبار» گفته می‌ شود.

موجودات شبه‌ باکتری

Mycoplasma pneumoniae هم می‌ تواند باعث پنومونی شود. معمولا علائم خفیف‌ تری نسبت به انواع دیگر ایجاد می‌ کند. «پنومونی راه‌ رونده» (Walking pneumonia) نام غیررسمی این نوع است، چون معمولا آن‌ قدر شدید نیست که نیاز به استراحت مطلق در تخت داشته باشد.

قارچ‌ ها

این نوع بیشتر در افراد دارای بیماری مزمن، ضعف سیستم ایمنی، یا کسانی دیده می‌ شود که مقدار زیادی از قارچ‌ ها را استنشاق کرده‌ اند. قارچ‌ های عامل ممکن است در خاک یا فضولات پرندگان وجود داشته باشند و بسته به منطقه جغرافیایی متفاوت‌ اند.

ویروس‌ ها، از جمله کووید ۱۹

برخی ویروس‌ هایی که باعث سرماخوردگی و آنفولانزا می‌ شوند می‌ توانند پنومونی هم ایجاد کنند. ویروس‌ ها شایع‌ ترین علت پنومونی در کودکان زیر ۵ سال هستند. پنومونی ویروسی معمولا خفیف است، اما گاهی می‌ تواند بسیار شدید شود. ویروس کرونا (COVID-19) نیز می‌ تواند باعث پنومونی شدید شود.

پنومونی بیمارستانی (Hospital-acquired pneumonia)

بعضی افراد هنگام بستری بودن در بیمارستان به‌علت بیماری دیگر، به پنومونی مبتلا می‌ شوند. این نوع ممکن است جدی باشد، چون باکتری‌ های عامل آن اغلب نسبت به آنتی‌ بیوتیک مقاوم‌ تر هستند و بیمار هم از قبل بیمار است. افرادی که به دستگاه تنفس مصنوعی (ونتیلاتور) وصل هستند—که معمولا در بخش مراقبت‌ های ویژه استفاده می‌ شود، بیشتر در معرض این نوع هستند.

پنومونی مرتبط با مراکز درمانی (Health care-acquired pneumonia)

این نوع یک عفونت باکتریایی است که در افرادی رخ می‌ دهد که در مراکز مراقبت طولانی‌ مدت زندگی می‌ کنند یا در درمانگاه‌ های سرپایی (از جمله مراکز دیالیز کلیه) تحت درمان هستند. مانند پنومونی بیمارستانی، این نوع هم می‌ تواند ناشی از باکتری‌ های مقاوم به آنتی‌ بیوتیک باشد.

پنومونی ناشی از آسپیراسیون (Aspiration pneumonia)

وقتی غذا، نوشیدنی، استفراغ یا بزاق وارد ریه شود، پنومونی آسپیراسیون رخ می‌ دهد. این حالت بیشتر زمانی اتفاق می‌ افتد که رفلکس طبیعی بلع یا حالت تهوع مختل شده باشد؛ مثل آسیب مغزی، مشکل بلع، یا مصرف زیاد الکل یا مواد مخدر.