آسم آلرژیک یکی از شایع ترین انواع آسم است که در اثر واکنش بیش از حد سیستم ایمنی بدن به آلرژن ها یا مواد حساسیت زا ایجاد می شود. زمانی که فرد در معرض محرک هایی مانند گرده گیاهان، مایت های گردوغبار، شوره حیوانات یا هاگ کپک قرار می گیرد، راه های هوایی دچار التهاب و تنگی شده و علائمی مانند خس خس سینه، تنگی نفس، سرفه و احساس فشار در قفسه سینه بروز می کند.

اگر این سؤال برای شما مطرح شده که آسم آلرژیک چیست، چه تفاوتی با آلرژی تنفسی دارد، چگونه تشخیص داده می شود، چه آزمایش هایی برای آن وجود دارد و آیا قابل درمان است یا خیر، در این مقاله به تمام این پرسش ها پاسخ می دهیم. همچنین با مهم ترین محرک های آلرژن، فصل های تشدید بیماری، روش های درمان، مراقبت های روزانه و مدت زمان کنترل بیماری آشنا خواهید شد.

آسم آلرژیک چیست؟ بررسی علائم و روش های مراقبتی و درمانی

آسم آلرژیک (Allergic Asthma) نوعی بیماری مزمن التهابی راه های هوایی است که در اثر تماس با مواد حساسیت زا ایجاد یا تشدید می شود. در این بیماری، سیستم ایمنی بدن برخی مواد بی ضرر موجود در محیط را به اشتباه خطرناک تشخیص می دهد و برای مقابله با آن ها واکنش شدیدی نشان می دهد.

در نتیجه این واکنش، مواد شیمیایی مانند هیستامین (Histamine) و سایر واسطه های التهابی آزاد می شوند. این مواد باعث التهاب دیواره راه های هوایی، افزایش ترشح مخاط و انقباض عضلات اطراف برونش ها می شوند. نتیجه این فرآیند، باریک شدن مجاری تنفسی و بروز علائم آسم است. برخلاف تصور بسیاری از افراد، آسم آلرژیک صرفاً یک حساسیت ساده نیست؛ بلکه یک بیماری مزمن است که در صورت عدم کنترل می تواند کیفیت زندگی فرد را کاهش داده و حتی در برخی موارد باعث حملات شدید تنفسی شود. برای اطلاعات بیشتر درباره خدمات فوق تخصصی ریه دکتر یداله‌ زاده می‌ توانید با ما در تماس باشید.

تفاوت آسم آلرژیک با آلرژی تنفسی چیست؟

بسیاری از افراد، آسم آلرژیک و آلرژی تنفسی را یک بیماری می دانند؛ در حالی که این دو اگرچه ارتباط نزدیکی با یکدیگر دارند، اما یکسان نیستند. در آلرژی تنفسی، واکنش آلرژیک بیشتر در بینی، سینوس ها و چشم ها اتفاق می افتد. فرد معمولاً دچار عطسه، آبریزش بینی، گرفتگی بینی، خارش گلو و اشک ریزش چشم می شود.

اما در آسم آلرژیک، التهاب به قسمت های تحتانی دستگاه تنفس یعنی نایژه ها و ریه ها می رسد و باعث اختلال در جریان هوا می شود. در این شرایط علائمی مانند خس خس سینه، سرفه های مکرر، تنگی نفس و احساس فشار در قفسه سینه ظاهر می شوند. به همین دلیل، ممکن است یک فرد ابتدا تنها علائم آلرژی تنفسی داشته باشد، اما با ادامه تماس با آلرژن ها یا در صورت مستعد بودن، به مرور زمان دچار آسم آلرژیک نیز شود. اگر به دنبال یک مرجع کامل برای شناخت این اختلال تنفسی، نشانه‌ های آن و روش‌ های کنترلش هستید، مقاله بیماری آسم چیست؟ راهنمای جامع علائم و درمان پاسخ تمام سوالات شما را خواهد داد. 

آسم آلرژیک چگونه ایجاد می شود؟

هنگامی که فرد مستعد برای نخستین بار در معرض یک آلرژن قرار می گیرد، سیستم ایمنی آنتی بادی هایی از نوع IgE تولید می کند. این آنتی بادی ها روی سلول های ایمنی قرار گرفته و بدن را برای مواجهه بعدی آماده می کنند.در تماس های بعدی، همان آلرژن باعث فعال شدن این سلول ها و آزاد شدن مواد التهابی می شود. این واکنش منجر به سه اتفاق مهم خواهد شد:

• التهاب دیواره راه های هوایی
• انقباض عضلات اطراف برونش ها
• افزایش ترشح مخاط غلیظ

مجموع این تغییرات باعث تنگ شدن راه های هوایی و دشوار شدن تنفس می شود.

علائم آسم آلرژیک چیست؟

شدت علائم آسم آلرژیک در افراد مختلف متفاوت است. برخی تنها در فصل های خاص دچار علائم می شوند، در حالی که برخی دیگر در تمام طول سال با این مشکل روبه رو هستند.

شایع ترین علائم آسم آلرژیک عبارت اند از:

• تنگی نفس
• خس خس سینه هنگام بازدم
• سرفه های خشک و مداوم
• سرفه های شبانه
• احساس فشار یا سنگینی در قفسه سینه
• دشوار شدن تنفس هنگام فعالیت بدنی
• بیدار شدن از خواب به دلیل سرفه یا تنگی نفس

از آنجا که این بیماری معمولاً با آلرژی همراه است، بسیاری از بیماران هم زمان علائم زیر را نیز تجربه می کنند:

• عطسه های مکرر
• آبریزش یا گرفتگی بینی
• خارش بینی
• خارش چشم
• اشک ریزش
• خارش گلو
• کهیر یا بثورات پوستی در برخی افراد

تفاوت علائم آسم آلرژیک و آلرژی تنفسی

آیا ورزش برای افراد مبتلا به آسم آلرژیک مضر است؟

خیر. ورزش منظم نه تنها برای بیشتر بیماران مبتلا به آسم آلرژیک مضر نیست، بلکه می تواند به افزایش ظرفیت ریه، بهبود عملکرد دستگاه تنفسی و ارتقای کیفیت زندگی کمک کند. البته برخی افراد ممکن است هنگام فعالیت بدنی دچار تنگی نفس یا خس خس سینه شوند که به آن آسم ناشی از ورزش گفته می شود.

در این شرایط، پزشک ممکن است استفاده از اسپری استنشاقی قبل از ورزش را توصیه کند. همچنین انجام ورزش در محیط هایی با هوای آلوده یا در فصل اوج گرده افشانی گیاهان بهتر است با احتیاط بیشتری انجام شود.

مهم ترین محرک های آلرژن در آسم آلرژیک

شناسایی محرک ها، مهم ترین گام در کنترل این بیماری است. هر فرد ممکن است نسبت به یک یا چند آلرژن حساس باشد.

• گرده گیاهان : گرده درختان، چمن ها و علف های هرز از شایع ترین عوامل بروز حملات آسم آلرژیک هستند. در فصل بهار میزان گرده در هوا افزایش می یابد و بسیاری از بیماران دچار تشدید علائم می شوند.
• مایت های گردوغبار : مایت ها موجودات بسیار ریزی هستند که با چشم دیده نمی شوند و در بالش، تشک، فرش، پرده و مبلمان زندگی می کنند. فضولات این موجودات یکی از مهم ترین آلرژن های خانگی محسوب می شود.
• شوره حیوانات خانگی : برخلاف تصور رایج، عامل حساسیت موی حیوانات نیست؛ بلکه ذرات ریز پوست، بزاق و ادرار حیوانات است که در هوا پخش شده و باعث تحریک سیستم ایمنی می شود.
• کپک و قارچ : هاگ های کپک در محیط های مرطوب مانند زیرزمین، حمام، انبار یا ساختمان هایی با تهویه نامناسب رشد می کنند. استنشاق این هاگ ها می تواند حملات آسم را تحریک کند.
• سوسک ها : ذرات باقی مانده از بدن، بزاق و فضولات سوسک ها نیز از آلرژن های مهم محیط های شهری محسوب می شوند و به ویژه در کودکان می توانند باعث تشدید علائم آسم شوند.

آیا آسم آلرژیک در فصل خاصی تشدید می شود؟

بله. شدت علائم معمولاً با توجه به نوع آلرژن تغییر می کند. برای مثال، گرده درختان در بهار، گرده چمن ها در اوایل تابستان و علف های هرز در اواخر تابستان و پاییز بیشترین نقش را در بروز حملات دارند. در مقابل، آلرژن های داخل منزل مانند مایت های گردوغبار، شوره حیوانات و کپک می توانند در تمام طول سال باعث تشدید بیماری شوند.

آیا آسم آلرژیک درمان قطعی دارد؟

در حال حاضر درمان قطعی برای آسم آلرژیک وجود ندارد، اما این بیماری در بیشتر بیماران با تشخیص به موقع و درمان مناسب به خوبی قابل کنترل است. پزشک با توجه به شدت بیماری، داروهای استنشاقی، داروهای ضدالتهاب، آنتی هیستامین ها یا در برخی موارد ایمونوتراپی (واکسن آلرژی) را تجویز می کند.

همچنین شناسایی و دوری از آلرژن های محرک مانند گرده گیاهان، مایت های گردوغبار، کپک و شوره حیوانات نقش مهمی در کاهش حملات آسم دارد. بسیاری از بیماران با رعایت برنامه درمانی می توانند زندگی عادی و بدون محدودیت داشته باشند.

روش تشخیص آسم آلرژیک چگونه است؟

تشخیص آسم آلرژیک تنها بر اساس علائم بیمار انجام نمی شود. بسیاری از بیماری های تنفسی مانند برونشیت مزمن، بیماری انسدادی مزمن ریه (COPD)، عفونت های ویروسی و حتی رفلاکس معده نیز می توانند علائمی مشابه ایجاد کنند. به همین دلیل پزشک متخصص ریه یا فوق تخصص آسم و آلرژی با بررسی شرح حال، معاینه بالینی و انجام آزمایش های تکمیلی، علت اصلی علائم را مشخص می کند.

اگر علائمی مانند خس خس سینه، تنگی نفس، سرفه های شبانه یا تشدید مشکلات تنفسی پس از تماس با گرده گیاهان، گردوغبار یا حیوانات خانگی دارید، احتمال آسم آلرژیک بیشتر خواهد بود.

تست اسپیرومتری (Spirometry)

اسپیرومتری مهم ترین و رایج ترین آزمایش برای تشخیص آسم است. در این تست، بیمار با قدرت داخل دستگاه مخصوص بازدم انجام می دهد تا میزان ورود و خروج هوا از ریه ها اندازه گیری شود. در افراد مبتلا به آسم آلرژیک معمولاً جریان هوا کاهش یافته است. سپس پزشک از اسپری گشادکننده برونش استفاده کرده و آزمایش را تکرار می کند. اگر عملکرد ریه بهبود پیدا کند، احتمال ابتلا به آسم بسیار زیاد خواهد بود.

تست آلرژی پوستی (Skin Prick Test)

یکی از دقیق ترین روش ها برای شناسایی آلرژن های محرک، تست پوستی آلرژی است. در این روش، مقدار بسیار کمی از آلرژن های مختلف روی پوست ساعد یا پشت قرار داده شده و با یک سوزن ظریف وارد سطح پوست می شوند. اگر بدن نسبت به ماده ای حساس باشد، طی ۱۵ تا ۲۰ دقیقه برجستگی و قرمزی کوچکی در محل ایجاد می شود.

آزمایش خون IgE

در برخی بیماران، به ویژه زمانی که امکان انجام تست پوستی وجود ندارد، پزشک آزمایش خون درخواست می کند. در این آزمایش میزان آنتی بادی IgE بررسی می شود. افزایش این شاخص می تواند نشان دهنده وجود واکنش آلرژیک در بدن باشد.

تست متاکولین (Methacholine Challenge Test)

گاهی اسپیرومتری طبیعی است اما پزشک همچنان به آسم مشکوک است. در این شرایط تست متاکولین انجام می شود. بیمار مقدار مشخصی از داروی متاکولین را استنشاق می کند. اگر راه های هوایی به این دارو واکنش نشان داده و دچار تنگی شوند، احتمال آسم بسیار بالا خواهد بود.

جدول مقایسه روش های تشخیص آسم آلرژیک